UCHWAŁA SKŁADU SIEDMIU SĘDZIÓW z dnia 26 listopada 1970 r. (VI KZP 23/70)

1. W razie skazania sprawcy przestępstwa na karę pozbawienia wolności, której okres jest krótszy od okresu tymczasowego aresztowania, oraz na karę grzywny, sąd zalicza na poczet grzywny tę część okresu tymczasowego aresztowania, która nie podlega zaliczeniu na poczet kary pozbawienia wolności.

2. W razie skazania sprawcy przestępstwa na karę pozbawienia wolności oraz grzywny i w razie darowania kary pozbawienia wolności na podstawie przepisów ustawy o amnestii lub warunkowego zawieszenia jej wykonania, sąd zalicza okres tymczasowego aresztowania na poczet grzywny.

3. Zażalenie na postanowienie w sprawie zaliczenia na poczet kary okresu tymczasowego aresztowania, wydane zarówno przed jak i po prawomocności wyroku, rozstrzyga sąd odwoławczy właściwy według przepisów kodeksu postępowania karnego (art. 17 § 3 i art. 18 pkt 1 k.p.k.).

Przewodniczący: Prezes F. Wróblewski.

Sędziowie: M. Budzianowski, K. Czajkowski (współsprawozdawca), H. Kempisty, A. Pyszkowski, J. Szamrej (sprawozdawca), M. Szczepański.

Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.

Sąd Najwyższy w sprawie Piotra B., oskarżonego z art. 4 § 1 z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego dnia czerwca 1963 r. przedstawionego Tomaszowie Lubelskim po rozpoznaniu w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki we Wrocławiu postanowieniem z dnia 12 marca 1970 r. Sądowi Najwyższemu i przekazanego następnie powiększonemu składowi tego Sądu, a mianowicie:

„1, Czy w wypadku skazania sprawcy za przestępstwo na karę pozbawienia wolności i grzywnę, sąd może na zasadzie art. 83 § 3 k.k. zaliczyć sprawcy na poczet grzywny tę część rzeczywiście odbytego tymczasowego aresztowania, która przewyższa okres wymierzonej sprawcy kary pozbawienia wolności?

2. Czy w wypadku skazania sprawcy za przestępstwo na karę pozbawienia wolności i grzywnę sąd może na zasadzie art. 83 § 3 k.k. zaliczyć sprawcy na poczet grzywny okres tymczasowego aresztowania wówczas, gdy kara pozbawienia wolności została oskarżonemu z mocy przepisów ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) darowana albo gdy wykonanie kary pozbawienia wolności zostało warunkowo zawieszone?

3. Czy – w razie pozytywnej odpowiedzi na powyższe dwa pytania – do rozpoznania zażalenia na postanowienie wydane w postępowaniu wykonawczym o zaliczeniu na poczet grzywny okresu tymczasowego aresztowania właściwy jest sąd I instancji, w którym zapadło takie postanowienie (art. 25 k.k.w.), czy też sąd II instancji (art. 368 § 2 w związku z art. 409 k.p.k.)?”

i po wysłuchaniu wniosku prokuratora uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.

Uzasadnienie

1. Kodeks karny z 1932 r. oraz kodeks postępowania karnego z 1928 r. pozwalały sądowi na zaliczenie okresu tymczasowego aresztowania tylko na poczet kary pozbawienia wolności (art. 58 k.k. i art. 408 k.p.k.).

Odmiennie unormowano tę kwestię w obowiązującym kodeksie karnym, który w art. 83 stanowi, że okres tymczasowego aresztowania zalicza się „z mocy prawa” na poczet kary pozbawienia wolności (§ 1) oraz że sąd zalicza okres tymczasowego aresztowania na poczet kary ograniczenia wolności (§ 2), a także na poczet kary grzywny 3).

Takie unormowanie kwestii zaliczenia okresu tymczasowego aresztowania wyraża intencję ustawodawcy, ażeby tam, gdzie jest to możliwe, została zrekompensowana dolegliwość, jaką oskarżony poniósł będąc pozbawiony wolności przez tymczasowe aresztowanie, które było uzasadnione wyłącznie interesem zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego. Wynika z tego, że okres tymczasowego aresztowania zalicza się tylko na poczet kary podlegającej efektywnemu wykonaniu.

Stwierdzenie w art. 83 § 1 k.k., że na poczet kary pozbawienia wolności zalicza się z mocy prawa okres tymczasowego aresztowania, oznacza, że jego zaliczenie na poczet tej kary ma zawsze pierwszeństwo; orzeczenie w tym względzie ma charakter deklaratoryjny. Stwierdzenie to nie może natomiast oznaczać, że sąd nie ma obowiązku wskazywania podlegającego zaliczeniu okresu tymczasowego aresztowania na poczet kary w wyroku, skoro przepis art. 360 § 2 pkt 2 k.p.k. stanowi, że wyrok skazujący powinien zawierać między innymi „rozstrzygnięcie co do kary ze wskazaniem w razie potrzeby zaliczonego na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania”, a przepis art. 368 § 1 k.p.k. dopuszcza możliwość orzekania o tym postanowieniem na posiedzeniu, jeżeli wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia w tej kwestii. Potrzeba dopełnienia wspomnianego obowiązku zajdzie zwłaszcza w razie skazania sprawcy przestępstwa na karę pozbawienia wolności, której okres będzie krótszy od okresu tymczasowego aresztowania, oraz na karę grzywny, na której poczet sąd będzie zobowiązany – z mocy art. 83 § 3 k.k. – zaliczyć pozostałą część okresu tymczasowego aresztowania, nie podlegającą zaliczeniu „z mocy prawa” na poczet kary pozbawienia wolności. W takim bowiem wypadku wskazany obowiązek wyniknie także z konieczności prawidłowego zaliczenia pozostałej części okresu tymczasowego aresztowania na poczet kary grzywny z zastosowaniem właściwego równoważnika, które to zaliczenie nie będzie mogło nastąpić bez uprzedniego wskazania odpowiedniej części okresu tymczasowego aresztowania, podlegającej zaliczeniu „z mocy prawa” na poczet kary pozbawienia wolności.

W razie więc skazania sprawcy przestępstwa na karę pozbawienia wolności, której okres jest krótszy od okresu tymczasowego aresztowania, oraz na karę grzywny, sąd zalicza na poczet grzywny w sposób wyżej wskazany tę część okresu tymczasowego aresztowania, która nie podlega zaliczeniu „z mocy prawnej poczet kary pozbawienia wolności.

Okres tymczasowego aresztowania – jak już wskazano – Są tylko na poczet kary, która podlega efektywnemu. Takiemu zaś wykonaniu nie podlega ani kara pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono, Zarządzono jej wykonania w okresie próby i w ciągu 5 miesięcy (art. 79 § 1 k.k.), ani kara pozbawienia wolności darowana na podstawie przepisów ustawy o amnestii. Dlatego też sąd niezalicza okresu tymczasowego aresztowania anipoczet orzeczonej kary pozbawienia wolności z warunkowymzawieszeniem jej wykonania, ani też na poczet kary pozbawienia wolności darowanej na mocy przepisów ustawy o amnestii.

Efektywnemu wykonaniu podlega natomiast zawsze kara grzywny i dlatego na jej poczet sąd zalicza z mocy art. 83 § 3 k.k. w całości albo w odpowiedniej części okres tymczasowego aresztowania w każdym wypadku, a więc także w wypadku orzeczenia tego rodzaju kary obok kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania albo obok tego rodzaju kary darowanej na podstawie przepisów ustawy o amnestii.

3. W myśl art. 1 § 2 k.k.w., w postępowaniu wykonawczym w kwestiach nie uregulowanych w tym kodeksie stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania karnego. Kodeks karny wykonawczy nie zawiera unormowania w sprawie, której dotyczy art. 368 k.p.k., dlatego też przepis ten ma zastosowanie również po prawomocności wyroku. Skoro zaś wymieniony przepis przewiduje zażalenie na postanowienie wydane na podstawie tegoż artykułu, to wszystkie kwestie związane z zażaleniem a więc również kwestie sądu właściwego do rozpoznania zażalenia, rozstrzygają przepisy k.p.k. (w tym wypadku art. 17 § 3 i art. 18 pkt 1).