USTAWA z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego.

W celu utrwalania socjalistycznego ludowładztwa i umacniania terenowych organów władzy i administracji państwowej oraz zapewnienia powszechnego udziału mieszkańców miast i wsi we współrządzeniu i współodpowiedzialności za sprawy kraju, mając na uwadze, że system rad narodowych i samorządu terytorialnego stanowi szczególnie ważną płaszczyznę wszechstronnego współdziałania przewodniej siły politycznej w budowie socjalizmu – Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej ze Zjednoczonym Stronnictwem Ludowym i Stronnictwem Demokratycznym, oraz działanie zespolonych w Patriotycznym Ruchu Odrodzenia Narodowego wszystkich sił społecznych i obywateli kierujących się konstytucyjnymi zasadami ustrojowymi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, stanowi się, co następuje:

ROZDZIAŁ 1

Przepisy ogólne

Art. 1. Rady narodowe jako przedstawicielskie organy władzy państwowej i podstawowe organy samorządu społecznego są zarazem organami samorządu terytorialnego ludności w gminach, miastach, dzielnicach miast i województwach; urzeczywistniają władzę ludu pracującego miast i wsi, umacniają i rozwijają jego zdobycze, uczestniczą w postępowej przebudowie społeczeństwa; strzegą podstaw socjalistycznego państwa oraz praworządności ludowej.

Art. 2. 1. Rady narodowe wybierane są w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i w głosowaniu tajnym na okres lat czterech licząc od dnia wyborów, nie wcześniej jednak niż od dnia następującego po upływie poprzedniej kadencji. Zasady i tryb przeprowadzania wyborów określa odrębna ustawa.

2. Wybory do rad narodowych zarządza Rada Państwa.

Art. 3. 1. Rady narodowe uczestniczą w kształtowaniu i realizacji polityki państwa; kierują całokształtem społeczno-gospodarczego i kulturalnego rozwoju na swoim terenie, wpływają na działalność wszystkich jednostek administracji i gospodarki oraz sprawują nad nimi kontrolę stosownie do przepisów niniejszej ustawy; działają na rzecz zaspokajania potrzeb ludności, ochrony i wykorzystania zasobów gospodarczych i wartości kulturalnych terenu; urzeczywistniają zadania samorządu terytorialnego w jednostkach podziału terytorialnego państwa.

2. W jednostkach osiedleńczych, wyodrębnionych w ramach podstawowych jednostek terytorialnych, zadania samorządu terytorialnego realizowane są przez samorząd mieszkańców miast i wsi i jego organy.

3. Rady narodowe wraz z samorządem mieszkańców miast i wsi tworzą system samorządu terytorialnego.

4. Organy samorządu terytorialnego są właściwe do podejmowania wszelkich działań organizatorskich i gospodarczych zgodnie z zasadami uregulowanymi w niniejszej ustawie.

5. Samodzielność działania organów samorządu terytorialnego w zakresie określonym niniejszą ustawą pozostaje pod pieczą Sejmu oraz chroniona jest przez nadzór Rady Państwa.

Art. 4. Rady narodowe prowadzą samodzielnie – na zasadach określanych ustawami – działalność na rzecz zaspokajania potrzeb ludności oraz rozwoju społeczno-gospodarczego i kulturalnego terenu, w szczególności poprzez:

1) planowanie społeczno-gospodarcze i przestrzenne na danym terenie w formie rzeczowej i finansowej oraz organizowanie wykonania planów w tym zakresie,

2) powoływanie przedsiębiorstw i zakładów dla wykonania zadań służących potrzebom ludności,

3) wytyczanie kierunków i kontrolowanie pracy terenowych organów administracji państwowej,

4) pobudzanie aktywności obywatelskiej służącej wszechstronnemu rozwojowi terenu oraz wykorzystaniu miejscowych zasobów i rezerw,

5) inicjowanie i koordynowanie działań związanych z rozwojem terenu i zaspokajaniem potrzeb ludności.

Art. 5. 1. Rady narodowe wykonują swoje zadania i kompetencje na sesjach oraz za pośrednictwem swoich organów.

2. Organami rad narodowych są ich prezydia i komisje.

3. Terenowe organy administracji państwowej są organami wykonawczymi i zarządzającymi rad narodowych.

4. Organy rad narodowych wymienione w ust. 2 i 3 wykonują swoje ustawowo określone kompetencje zgodnie z uchwałami rad narodowych oraz pod ich kontrolą.

5. Terenowy organ administracji państwowej podlega organowi administracji państwowej wyższego stopnia, a w zakresie wykonywania zadań ustalanych przez radę narodową – właściwej radzie narodowej.

Art. 6. 1. Rady narodowe przy wykonywaniu swoich zadań korzystają z pomocy i inicjatyw organizacji związkowych, społeczno-zawodowych, młodzieżowych i kobiecych, samorządów pracowniczych i zawodowych, organizacji spółdzielczych i innych organizacji społecznych o charakterze gospodarczym, kulturalnym i socjalnym.

2. Rady narodowe współdziałają w sprawach rozwoju społeczno-gospodarczego i kulturalnego terenu oraz zaspokajania potrzeb ludności z wymienionymi w ust. 1 samorządami i organizacjami, przestrzegając ich ustawowych uprawnień i samodzielności oraz celów i zadań statutowych.

3. W sprawach i zakresie wymienionych w ust. 1 i 2 rady narodowe w szczególności:

1) rozpatrują inicjatywy, opinie i wnioski tych organizacji,

2) zaznajamiają te organizacje z planami społeczno-gospodarczego i kulturalnego rozwoju terenu oraz potrzebami ludności i zamierzeniami co do form i zakresu zaspokajania tych potrzeb,

3) pobudzają je do zgodnej z potrzebami terenu realizacji zadań i obowiązków, harmonizując w tym zakresie działalność tych organizacji z podporządkowanymi sobie organami i jednostkami organizacyjnymi,

4) inicjują i uzgadniają kierunki współdziałania i formy realizacji wspólnych przedsięwzięć służących zaspokajaniu potrzeb ludności, a w szczególności reprezentowanych przez nie grup i środowisk,

5) określają zakres działań i środków przeznaczanych na rzecz wsparcia ich społecznie pożądanego działania i sposoby kontroli ich właściwego wykorzystania.

4. Rady narodowe i ich organy udzielają pomocy działającym na ich terenie organizacjom, o których mowa w ust. 1, w realizacji celów i zadań statutowych tych organizacji. Zapewniają im ochronę przed naruszaniem w stosunku do nich uprawnień wynikających z przepisów prawa, a także przeciwdziałają naruszaniu przez te organizacje prawa.

5. W razie wystąpienia przez radę narodową z inicjatywą współdziałania, organizacje, o których mowa w ust. 1, obowiązane są w terminie jednego miesiąca ustosunkować się do zawartych w niej propozycji i zawiadomić radę o zajętym stanowisku.

Art. 7. Rada narodowa może postanowić o przeprowadzeniu konsultacji społecznej lub referendum w sprawach oraz na zasadach i w trybie określonych w ustawie o konsultacjach społecznych i referendum. W zakresie i kwestiach nie uregulowanych w ustawie o konsultacjach społecznych i referendum stosuje się przepisy niniejszej ustawy.

Art. 8. 1. Wojewódzkie rady narodowe mogą występować do Rady Państwa, komisji sejmowych oraz Rady Ministrów z wnioskami o podjęcie inicjatywy ustawodawczej lub uchwałodawczej w określonej sprawie.

2. Wojewódzkie rady narodowe mogą występować do Prezydium Sejmu, Rady Państwa lub właściwych naczelnych organów administracji państwowej z inicjatywą rozstrzygnięcia problemów wymagających ogólnopaństwowej regulacji, zgłaszając w tej mierze swe propozycje.

Art. 9. 1. Naczelne i centralne organy administracji państwowej przed rozstrzygnięciem ważniejszych problemów dotyczących określonego terenu zasięgają opinii właściwych wojewódzkich rad narodowych.

2. Organ, który przygotował projekt lub rozstrzygnięcie, obowiązany jest powiadomić radę narodową o zajętym stanowisku wobec zgłoszonych do niego przez radę narodową opinii i wniosków.

Art. 10. Wojewódzkie rady narodowe mogą kierować do posłów z danego terenu i ich zespołów wnioski dotyczące spraw ogólnopaństwowych.

Art. 11. 1. Rady narodowe mogą występować do organów sprawujących nadzór nad jednostkami organizacyjnymi nie podporządkowanymi radom narodowym o zastosowanie przewidzianych prawem środków nadzoru w celu zapewnienia zgodnej z prawem działalności tych jednostek.

2. Organ, który otrzymał wniosek określony w ust. 1, obowiązany jest przeprowadzić w ciągu miesiąca postępowanie wyjaśniające i zawiadomić radę narodową o jego wynikach oraz podjętych środkach.

Art. 12. 1. Miejskie (gminne, dzielnicowe) rady narodowe mogą występować do wojewódzkich rad narodowych i ich organów z inicjatywą rozstrzygnięcia określonego problemu o zasięgu wojewódzkim o charakterze społecznym lub gospodarczym, zgłaszając w tej mierze swoje propozycje.

2. Miejskie (gminne, dzielnicowe) rady narodowe mogą występować do wojewódzkich rad narodowych o podjęcie inicjatyw, o których mowa w art. 8 ust. 2.