ORZECZENIE z dnia 9 listopada 1993 r. Sygn. akt (K. 11 /93)

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Przewodniczący:                     Prezes TK Mieczysław Tyczka

Sędziowie TK:             Tomasz Dybowski

Kazimierz Działocha

Henryk Groszyk

Maria Łabor-Soroka

Wojciech Łączkowski

Leonard Łukaszuk

Ferdynand Rymarz

Janina Zakrzewska – sprawozdawca

Andrzej Zoll

Protokolant:                  Karol Radziwiłł.

po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 1993 r. na rozprawie z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich z udziałem umocowanych przedstawicieli uczestników postępowania: Wnioskodawcy, Sejmu RP i Prokuratora Generalnego o stwierdzenie:

I. że przepisy art. 591 § 1 i § 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r.

- Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 1990 r. Nr 23, poz. 138; zm.: z 1990 r. Nr 34, poz. 198; Nr 53, poz. 306 i Nr 89, poz. 517 oraz z 1991 r. N r 55, poz. 234 i Nr 100, poz. 443) w brzmieniu określonym ustawą z dnia 15 maja 1993 r. o zmianie ustaw – Prawo o ustroju sądów powszechnych, o Prokuraturze, o Sądzie Najwyższym, o Trybunale Konstytucyjnym, o Krajowej Radzie Sądownictwa i powołaniu sądów apelacyjnych (Dz. U. Nr 47, poz. 213) są niezgodne z art. 1 i 42 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 84, poz. 426),

II. że przepisy art. 591 § 1 i 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych w brzmieniu określonym ustawą wskazaną w pkt I są niezgodne z art. 60 i 62 przepisów konstytucyjnych utrzymanych w mocy przepisem art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. (wyżej cytowanej),

III. że przepisy art. 591 § 1 i § 2, 3 i 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych w brzmieniu określonym ustawą wskazaną w pkt I są niezgodne z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasadę sprawiedliwości społecznej, ustanowioną w art. 1 przepisów konstytucyjnych utrzymanych w mocy przepisem art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. (wyżej cytowanej),

IV. że przepisy art. art.291, 30, 412 i 521 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych w brzmieniu określonym ustawą wskazaną w pkt I są niezgodne z art. 1 i 42 cytowanej wyżej Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r.

orzeka:

1. Przepis art. 591 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 1990 r. Nr 23, poz. 138; zm.: w 1990 r. Nr 34, poz. 198, Nr 53, poz. 306 i Nr 89, poz. 517 oraz w 1991 r. Nr 55, poz. 234 i Nr 100, poz. 443) w brzmieniu określony ustawą z dnia 15 maja 1993 r. o zmianie ustaw – Prawo o ustroju sądów powszechnych, o Prokuraturze, o Sądzie Najwyższym, o Trybunale Konstytucyjnym, o Krajowej Radzie Sądownictwa i powołaniu sądów apelacyjnych (Dz. U. Nr 47, poz. 213) jest niezgodny z art. 62 w powiązaniu z art. 60 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej utrzymanymi w mocy przez art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 84, poz. 426) przez to że:

- odnosi się także do demokratycznego państwa prawnego,

- nie określa terminu, do którego miałoby nastąpić zakończenie postępowań stwierdzających sprzeniewierzenie się zasadzie niezawisłości sędziego w okresie poprzedzającym ustanowienie konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego,

- wprowadza szczególny tryb postępowania z udziałem władzy wykonawczej, ograniczający prawo do sądu.

W konsekwencji art. 591 jest niezgodny również z art. 1 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Przepis art. 591 wymienionej wyżej ustawy nie jest niezgodny z art. 42 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r.

3. Przepisy art. 291 § 1 i § 2 oraz art. 30 § 1 wymienionej wyżej ustawy o ustroju sądów powszechnych są niezgodne z art. 1 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. przez to, że dają Ministrowi Sprawiedliwości prawo powołania lub odwołania Prezesa Sądu Apelacyjnego i Wojewódzkiego wbrew stanowisku zwykłej większości Zgromadzenia Ogólnego sędziów właściwego sądu.

4. Przepisy art. 291 § 3 oraz art. 30 § 2 wymienionej wyżej ustawy są niezgodne z art. 1 ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. przez wyłączenie udziału samorządu sędziowskiego w procesie powoływania i odwoływania wiceprezesa Sądu Apelacyjnego i Sądu Wojewódzkiego, a także prezesa i wiceprezesa Sądu Rejonowego.

5. Przepis art. 412 wymienionej wyżej ustawy jest zgodny z art. 1 i art. 42 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r.

6. Przepis art. 521 wymienionej wyżej ustawy jest zgodny z art. 1 i art. 42 ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r.

UZASADNIENIE

Rzecznik Praw Obywatelskich dnia 2 sierpnia 1993 r. roku wniósł o zbadanie konstytucyjności niektórych przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1985 roku – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 1990 r., Nr 23, poz. 138; zm.: z 1990 r. Nr 34, poz. 198; Nr 53, poz. 306 i Nr 89, poz. 517 oraz z 1991 r. Nr 55, poz. 234 i Nr 100, poz. 443) w brzmieniu określonym ustawą z dnia 15 maja 1993 r. o zmianie ustaw – Prawo o ustroju sądów powszechnych, o Prokuraturze, o Sądzie Najwyższym, o Trybunale Konstytucyjnym, o Krajowej Radzie Sądownictwa i powołaniu sądów apelacyjnych (Dz. U. Nr 47, poz. 213).

Rzecznik zarzucił w szczególności, iż art. 591 <