POSTANOWIENIE z dnia 11 maja 2011 r. II CSK 699/10

Nie przysługują koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu adwokatowi (radcy prawnemu) za sporządzenie skargi kasacyjnej, w której wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania jest oczywiście bezzasadny.

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marty G. przeciwko Markowi G. o odwołanie darowizny, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 maja 2011 r., na skutek skargi kasacyjnej powódki od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 15 lipca 2010 r. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, oddalił wniosek pełnomocnika powódki o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym oraz oddalił wniosek pozwanego o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które mogą stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Jedynie na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 15 lipca 2010 r. pełnomocnik powódki oparł wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania na przesłance wskazanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Zgodnie z ugruntowanym w doktrynie i judykaturze poglądem, zagadnienie prawne może uzasadniać przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania tylko wtedy, gdy jest zagadnieniem istotnym, a więc jeszcze nierozstrzygniętym, mającym znaczenie dla rozpoznania sprawy oraz rozwoju prawa i praktyki sądowej. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnieniu poruszone zostały kwestie dotyczące dopuszczalności apelacji i granic jej zaskarżenia w kontekście wadliwego określenia przez skarżącą wartości przedmiotu zaskarżenia.

Granic zaskarżenia – co nie wymaga bliższego uzasadnienia – nie wyznacza wartość przedmiotu zaskarżenia podana w apelacji; choćby była niewłaściwa, nie decyduje też o dopuszczalności apelacji. Z tego względu jako oczywiście bezzasadne należało potraktować twierdzenie wnoszącej skargę kasacyjną, mające uzasadniać wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, że niezweryfikowanie przez Sąd podanej w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia rodzi – wymagające rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy – zagadnienie prawne sprowadzające się do pytania:” czy Sąd Apelacyjny, rozstrzygając w sprawie, nie wyszedł poza granice zaskarżenia i czy apelacja była w takim wypadku dopuszczalna”. Jest oczywiste, że bez względu na wskazaną w apelacji wartość przedmiotu zaskarżenia apelacja od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 18 listopada 2009 r. przysługiwała. Skoro wyrok ten został zaskarżony w całości, to okoliczność, że wartość przedmiotu zaskarżenia została przez apelującą zaniżona, nie pozbawiała Sądu Apelacyjnego możliwości wydania wyroku zmieniającego w całości zaskarżone orzeczenie. Wprawdzie sąd, w razie stwierdzenia, że podana w apelacji wartość przedmiotu zaskarżenia – w świetle granic zaskarżenia wskazanych w apelacji – budzi zastrzeżenia, powinien wydać postanowienie określające właściwą (wyższą) wartość przedmiotu zaskarżenia oraz wzywające do uiszczenia brakującej opłaty pod rygorem odrzucenia apelacji, jednak – gdy tego nie uczyni – nie usprawiedliwia to zgłaszania zarzutów w podstawach skargi kasacyjnej oraz wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania oraz formułowania „istotnego zagadnienia prawnego”, dotyczącego dopuszczalności apelacji oraz przekroczenia przez Sąd drugiej instancji granic zaskarżenia.

Skoro uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania było oczywiście bezzasadne, należało orzec, jak w pkt 1 sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c).

Z tych samych względów nie było podstaw do przyznania pełnomocnikowi powódki kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Podstawę prawną ich przyznania adwokatowi ustanowionemu przez sąd stanowią przepisy § 2 ust. 1 i 2 zdanie pierwsze oraz ust. 3 w związku z § 19-21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm. – dalej: „rozp.opł.adw.”), a w przypadku, gdy jest nim radca prawny – § 2 ust. 1 i 2 zdanie pierwsze oraz ust. 3 w związku z § 15-17 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm. – dalej: „rozp.opł.radc”). Zgodnie z tymi przepisami, sąd – określając wysokość opłaty za czynności adwokata (radcy prawnego) – bierze pod uwagę charakter sprawy, niezbędny nakład i wkład pracy adwokata (radcy prawnego) w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 sierpnia 1997 r., IICZ 88/97, (OSNC 1998, nr 3, poz. 40) podniósł, że przymus adwokacko-radcowski ma na celu zapewnienie kasacji (skardze kasacyjnej) odpowiedniego poziomu. Od adwokata wnoszącego skargę kasacyjną należy zatem – jako od profesjonalisty – wymagać nie tylko minimalnej znajomości przepisów kodeksu postępowania cywilnego, dotyczących skargi kasacyjnej, lecz znajomości odpowiedniej do pełnionego zawodu. Strona, ustanawiając adwokata pełnomocnikiem i uiszczając opłaty za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości, ma zatem prawo spodziewać się i wymagać, by czynności te wykonane zostały profesjonalnie. W taki sam sposób, a więc z pełną znajomością obowiązujących przepisów oraz wiedzy niezbędnej przy podejmowaniu czynności mających na celu ochronę praw osoby reprezentowanej, powinny być wykonywane czynności adwokata (radcy prawnego) ustanowionego przez sąd.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że czynności adwokata ustanowionego przez sąd, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu i powodują odrzucenie środka prawnego, nie uzasadniają przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98, OSNC 1999, nr 6, poz. 123). W postanowieniu z dnia 20 września 2007 r., II CZ 69/07 (OSNC 2008, nr 3, poz. 41) Sąd Najwyższy uznał, że adwokat, decydując się na wniesienie środka prawnego oczywiście bezzasadnego, nie może skutecznie domagać się przyznania od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nie jest bowiem udzieleniem pomocy prawnej w rozumieniu § 19 rozp.opł.adw. sporządzenie zażalenia, które jako oczywiście bezzasadne podlegało oddaleniu.

Należy przyjąć, że sprzeczne z zasadami profesjonalizmu jest nie tylko sporządzenie przez adwokata (radcę prawnego) środka prawnego podlegającego odrzuceniu albo oczywiście bezzasadnego; jest nim także sporządzenie skargi kasacyjnej, w której uzasadnienie wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania jest oczywiście bezzasadne. Adwokat (radca prawny) ustanowiony w związku z postępowaniem kasacyjnym, nie mając argumentów, które uzasadniałyby wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, co w istocie równoznaczne jest ze stwierdzeniem braku podstaw do jej wniesienia, ma możliwość sporządzenia – zamiast skargi kasacyjnej – opinii, o której mowa w art. 118 § 5 k.p.c, wnosząc o przyznanie wynagrodzenia zgodnie z § 13 ust. 4 pkt 2 rozp.opł.adw. (§ 14 ust. 2 pkt 2b rozp.opł.radc).

Z tych względów wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu kasacyjnym został oddalony. Wobec tego, że pozwany nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną w przewidzianym terminie (art. 3987 § 1 k.p.c), nie było podstaw do zasądzenia żądanych w piśmie z dnia 28 grudnia 2010 r. kosztów postępowania kasacyjnego.