WYROK

Sądu Apelacyjnego w Białymstoku

z dnia 19 lutego 2004 r.

II AKa 17/04

Warunki do wydania wyroku łącznego są spełnione wtedy, gdy prawomocnymi wyrokami wymierzono skazanemu kary tego samego rodzaju lub inne podlegające łączeniu, za dwa lub więcej przestępstw popełnionych przed wydaniem pierwszego wyroku, choćby nieprawomocnego, co do któregokolwiek z tych przestępstw i to niezależnie od tego, czy w wyrokach wydanych później, ale będących podstawą do wydania wyroku łącznego, wymierzono kary tylko za przestępstwa popełnione przed datą wydania tego pierwszego wyroku, czy też kary orzeczone za przestępstwa popełnione po dacie jego wydania. Przestępstwa popełnione po tej dacie tj. dacie wydania pierwszego wyroku, mogą tworzyć odrębny zbieg, który może skutkować orzeczeniem odrębnej kary łącznej.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku w II Wydziale Karnym, po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2004 r., sprawy R.J.S., o wydanie wyroku łącznego, z powodu apelacji, wniesionej przez obrońcę skazanego, od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 3 października 2003 r., sygn. akt II K 233/03, uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania.

Z UZASADNIENIA

R.J.S. został skazany prawomocnymi wyrokami:

1) Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 22 października 1999 r., sygn. akt II K 692/99, za czyny popełnione w sierpniu 1998 r. i w dniu 5 września 1998 r., z mocy art. 11 § 3 k.k. w związku z art. 278 § 1 k.k. na karę 1 roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności i karę grzywny w wymiarze 50 stawek dziennych w wysokości po 20 zł, z mocy art. 270 § 1 k.k. i art. 33 § 1 i § 3 k.k. na karę grzywny w wymiarze 50 stawek dziennych w wysokości po 10 zł, na podstawie art. 85 k.k., art. 86 § 1 i § 2 k.k. orzeczono karę łączną grzywny w wymiarze 70 stawek dziennych w wysokości po 10 zł, wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności na podstawie art. 69 § 1 i § 2 k.k., art. 70 § 1 pkt 1 k.k. warunkowo zawieszono oskarżonemu na okres próby lat 4, następnie postanowieniem z dnia 20 lutego 2001 r., na podstawie art. 75 § 2 k.k. zarządzono oskarżonemu wykonanie tejże kary;

2) Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 28 lutego 2000 r., sygn. akt II K 2047/97, za czyny popełnione na przełomie sierpnia i września 1995 r. z mocy art. 292 § 1 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności oraz z mocy art. 33 § 2 k.k. na karę grzywny 50 stawek dziennych po 20 zł, na podstawie art. 69 § 1 k.k., art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszono oskarżonemu na okres próby lat 3, następnie postanowieniem z dnia 8 listopada 2002 r., na podstawie art. 75 § 1 k.k. zarządzono oskarżonemu wykonanie tejże kary;

3) Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 4 lipca 2000 r., sygn. akt VII K 266/99 za następujące przestępstwa:

- z art. 278 § 1 k.k., popełnione w dniu 31 stycznia 1999 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności,

- z art. 278 § 1 k.k., popełnione w dniu 25 kwietnia 1999 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności,

- z art. 13 § 1 k.k. w związku z art. 286 § 3 k.k. i art. 297 t. 11 § 2 k.k., popełnione w dniu 20 lipca 1998 r. na karę 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności,

- z art. 278 § 1 k.k., popełnione w dniu 27 czerwca 1999 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności,

- z art. 278 § 1 i § 5 k.k., popełnione w dniu 20 maja 1999 r. na karę 1 roku pozbawienia wolności,

- z art. 278 § 1 k.k. w związku z art. 12 k.k., popełnione w okresie od dnia 20 do 21 maja 1999 r. na karę 1 roku pozbawienia wolności.

Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. wymierzono skazanemu karę łączną 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności.

Wyrokiem łącznym z dnia 8 kwietnia 2003 r., sygn. akt VII K 135/03, Sąd Rejonowy w Olsztynie połączył kary wymierzone powyższymi wyrokami i wymierzył skazanemu R.J.S. karę łączną 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności i karę łączną grzywny 70 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na 20 zł.

4) Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 12 maja 1999 R., sygn. akt II K 1539/98, za czyny popełnione w listopadzie 1996 r. i marcu 1997 r. z mocy art. 265 § 1 d.k.k. w związku z art. 10 § 3 d.k.k. na karę łączną 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tejże kary na okres próby lat 3, postanowieniem z dnia 13 maja 2003 r. zarządzono oskarżonemu wykonanie tejże kary;

5) Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 20 kwietnia 2000 r., sygn. akt II K 197/99, za czyn popełniony w dniu 10 czerwca 1999 r. z mocy art. 310 § 1 k.k. w związku z art. 11 § 3 k.k. przy zastosowaniu art. 60 § 6 pkt 1 k.k. w związku z art. 310 § 3 k.k. na karę 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tejże kary na okres próby lat 3, zmienionego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2000 r., sygn. akt II AKa 368/00 poprzez wymierzenie oskarżonemu z mocy art. 310 § 2 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k. kary 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zwieszeniem tytułem próby na okres 3 lat, zarządzoną postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2003 r. na podstawie art. 75 § 1 k.k. przez Sąd Okręgowy w Olsztynie.

Sąd Okręgowy w Olsztynie, wyrokiem łącznym z dnia 3 października 2003 r., rozwiązał karę łączną 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności i karę łączną grzywny 70 stawek dziennych w wysokości po 20 zł, orzeczoną wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 8 kwietnia 2003 r., sygn. akt VII K 153/03 i na podstawie art. 85 k.k., art. 86 § 1 i § 2 k.k. połączył kary jednostkowe pozbawienia wolności i kary grzywny orzeczone wyrokami ad. 1, 2, 3 i 5 w sprawach: II K 692/99, II K 2047/97, VII K 266/99 i II K 197/99 i orzekł karę łączną 4 lat pozbawienia wolności i karę łączną 70 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na 20 zł.

Na podstawie art. 576 § 1 k.p.k. orzekł, że wyroki, które uległy połączeniu w pozostałym zakresie, podlegają odrębnemu wykonaniu.

Na podstawie art. 577 k.p.k., na poczet orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności zaliczył skazanemu okresy dotychczas odbytych kar pozbawienia wolności we wskazanych wyżej sprawach.

Na podstawie art. 572 k.p.k., odnośnie wyroku Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 12 maja 1999 r. w sprawie II K 1539/98 stwierdził, iż brak jest podstaw do wydania wyroku łącznego i w tej części postępowanie umorzył.

Na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił skazanego od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych.

Powyższy wyrok w całości zaskarżyła obrońca skazanego.

Zarzuciła wyrokowi:

1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mający wpływ na jego treść przez przyjęcie, że istnieje tylko jedna możliwość połączenia poszczególnych wyroków w jeden wyrok łączny z pominięciem wyroku Sądu Rejonowego w sprawie II K 1539/98, podczas gdy połączenie wyroków w innej konfiguracji, daje możliwość wydania dwóch wyroków łącznych i nieumarzania postępowania w żadnym zakresie,

2) rażącą niewspółmierność orzeczonej kary pozbawienia wolności wobec skazanego przez niezastosowanie zasady pełnej absorpcji.

Wskazując na powyższe, wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez połączenie wyroków w sprawach II K 1539/98 i II K 2047/99 jako jeden wyrok łączny i w sprawach II K 692/99, II K 197/99 i VII K 266/99 jako drugi wyrok łączny lub połączenie wyroków w sprawach II K 1539/98, II K 692/99 i II K 2047/99 jako jeden wyrok łączny i w sprawach II K 197/99 i VII K 266/99 jako drugi wyrok łączny oraz orzeczenie wobec skazanego kary pozbawienia wolności stosując zasadę pełnej absorpcji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Jakkolwiek zarzut błędu w ustaleniach faktycznych podniesiony w pkt. 1 apelacji nie jest trafny, zaś rozpoznanie rażącej niewspółmierności kary byłoby przedwczesne, tym niemniej apelacja spowoduje ten korzystny dla skazanego skutek, że zaskarżony wyrok – jako rażąco niesprawiedliwy (art. 44 k.p.k.) – będzie podlegał uchyleniu a sprawa wymagała ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy.

Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku dokonał powierzchownej oceny możliwości połączenia kar jednostkowych. Przy dużej ilości wyroków skazujących i popełnionych przez skazanego przestępstw nie ustalił wszystkich możliwych realnych (rzeczywistych) zbiegów przestępstw, skutkujących orzeczeniem kary łącznej w wyroku łącznym.

Przede wszystkim jednak błędnie ocenił dwie zasadnicze dla prawidłowego rozstrzygnięcia kwestie.

Po pierwsze, z naruszeniem przepisu art. 85 k.k. przyjął, że pierwszy z wyroków objętych postępowaniem w przedmiocie wydania wyroku łącznego zapadł w dniu 22 października 1999 r. w sprawie sygn. akt II K 692/99 Sądu Rejonowego w Olsztynie, choć jest niewątpliwe, że wnioskiem wszczynającym postępowanie o wydanie wyroku łącznego objęty był wyrok zapadły wcześniej, bo w dniu 12 maja 1999 r. w sprawie sygn. akt U K 2539/98 Sądu Rejonowego w Olsztynie (pkt 4).

Odpowiedzi na pytanie dlaczego tak się stało, trudno doszukać się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Wydaje się wszakże, że zostało to spowodowane nie tyle pomyłką co do daty wydania wyroków lecz błędną oceną zawartego w art. 85 k.k. sformułowania „pierwszy wyrok”. Nie powinno i nie może być wątpliwości co do tego, że granicą wyznaczającą możliwość łączenia kar w wyroku łącznym jest data wydania pierwszego wyroku skazującego.

Zawarte w art. 85 k.k. sformułowanie „pierwszy wyrok” oznacza chronologicznie najwcześniejszy z wyroków objętych postępowaniem w sprawie wydania wyroku łącznego. Pierwszym wyrokiem będzie więc ten wyrok, który został wydany przed popełnieniem przez skazanego kolejnych przestępstw. Połączeniu winny przeto ulec kary orzeczone za przestępstwa popełnione przed datą tego pierwszego wyroku.

Przenosząc powyższe na grunt tej sprawy przyjąć należało, że tym najwcześniejszym – chronologicznie pierwszym wyrokiem był wyrok wydany w dniu 12 maja 1999 r. w sprawie sygn. akt II K 1539/98, a nie jak to ustalił sąd I instancji – wyrok Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 22 października 1999 r. w sprawie sygn. akt II K 629/99.

Kolejną, istotną w tej sprawie kwestią było rozstrzygnięcie, co ostatecznie podlega połączeniu w ramach instytucji wyroku łącznego. A więc, czy połączeniu podlegają prawomocne wyroki, którymi orzeczono kary za określone przestępstwa oraz ewentualnie kary łączne z tych wyroków, czy też kary zawarte w prawomocnych wyrokach za określone czyny, w tym i ewentualne kary łączne.

Sąd Okręgowy wprawdzie tym problemem się nie zajmował, jednak – na co wskazuje ukształtowanie kary łącznej w zaskarżonym wyroku – milcząco opowiedział się za tym pierwszym rozwiązaniem tj., że łączeniu podlegają prawomocne wyroki, a nie zawarte w nich kary za określone przestępstwa.

W konsekwencji doszedł do przekonania, że istnieje tylko jeden wariant połączeń kar, że jest to zarazem rozstrzygnięcie dla skazanego najkorzystniejsze oraz że w tej konfiguracji nie mieści się kara orzeczona wyrokiem Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 12 maja 1999 r. w sprawie II K 1539/98.

Jest to stanowisko błędne i jako takie zaaprobowane być nie może.

Wskazać bowiem należy, że wyrok łączny jest instytucją karnoprocesową, realizującą prawo materialne w zakresie kary łącznej wobec osoby prawomocnie skazanej wyrokami różnych sądów, jeżeli tylko zachodzą określone w art. 85 k.k. warunki do orzeczenia kary łącznej.

W postępowaniu tym (jak słusznie odnotował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 marca 2001 r., IV KKN 81/00, Lex nr 51398) nie chodzi więc o połączenie kar łącznych orzeczonych w prawomocnych wyrokach lecz „o decyzję procesową rozstrzygającą kwestię kary łącznej za przestępstwa, które były przedmiotem różnych postępowań sądowych, bez względu na to, czy wyrokami owymi wymierzono tylko kary jednostkowe, czy też kary łączne z uwagi na orzekanie odnośnie dwu lub więcej przestępstw, byle tylko dotyczyło to skazania za przestępstwa, które były popełnione przed datą wydania pierwszego z wyroków, będących podstawą dla wyroku łącznego”.

Wydanie wyroku łącznego staje się aktualne wtedy, gdy sprawca przed datą pierwszego wyroku skazującego popełnił wiele przestępstw, ale nie został za te przestępstwa skazany jednym wyrokiem, lecz kilkoma wyrokami.

Jak trafnie zauważył Sąd Apelacyjny we Wrocławiu (wyrok z dnia 23 grudnia 2002 r., sygn. akt II AKa 556/02 – OSA 2003/4/31) „rodzi to konieczność w wyroku łącznym, takiego łączenia kar orzeczonych za poszczególne przestępstwa, jakie miałoby miejsce, gdyby sprawy o te przestępstwa były rozpoznawane w jednym postępowaniu, a więc łączeniu je w taki sposób, w jaki zostałyby połączone w pierwszym wyroku skazującym.”

Okoliczność łącznego lub odrębnego rozpoznawania spraw dotyczących poszczególnych przestępstw jest od skazanego niezależna i nie może rzutować na wydanie wyroku łącznego w odniesieniu do kar prawomocnie orzeczonych za czyny popełnione przed datą wydania pierwszego wyroku, który legł u podstaw wyroku łącznego.

Innymi więc słowy, warunki do wydania wyroku łącznego są spełnione wtedy, gdy prawomocnymi wyrokami wymierzono skazanemu kary tego samego rodzaju lub inne podlegające łączeniu, za dwa lub więcej przestępstw popełnionych przed wydaniem pierwszego wyroku, choćby nieprawomocnego, co do któregokolwiek z tych przestępstw i to niezależnie od tego, czy w wyrokach wydanych później, ale będących podstawą do wydania wyroku łącznego, wymierzono kary tylko za przestępstwa popełnione przed datą wydania tego pierwszego wyroku, czy też kary orzeczone za przestępstwa popełnione po dacie jego wydania. Przestępstwa popełnione po tej dacie tj. dacie wydania pierwszego wyroku mogą tworzyć odrębny zbieg, który może skutkować orzeczeniem odrębnej kary łącznej.

Wyrok łączny może przeto orzekać kilka kar łącznych pod tym jednak warunkiem, że ich suma nie będzie dla skazanego mniej korzystna od wykonywania poszczególnych kar bądź wykonywania kar łącznych orzeczonych uprzednio i kar jednostkowych za przestępstwa, które z braku warunków nie zostały objęte wyrokiem łącznym.

Odnosząc powyższe do realiów tej sprawy, stwierdzić należy, że po rozwiązaniu kary łącznej orzeczonej wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 8 kwietnia 2003 r., sygn. akt VII K 135/03, możliwe jest wyodrębnienie dwóch grup przestępstw nadających się do wydania dwóch kar łącznych pozbawienia wolności.

Pierwszy może i powinien obejmować kary orzeczone wyrokami Sądu Rejonowego w O. w sprawach II K 1539/98, II K 692/99. II K 2047/97 oraz kary jednostkowe orzeczone za przestępstwa przypisane w pkt. I-III wyroku w sprawie VII K 266/99, bo zastały one popełnione przed 12 maja 1999 r., a więc wydaniem pierwszego wyroku w sprawach objętych postępowaniem o wydanie wyroku łącznego.

Drugi z kolei winien obejmować karę orzeczoną wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 20 kwietnia 2001 r., sygn. akt II K 197/99 oraz kary jednostkowe orzeczone za przestępstwa przypisane w pkt. IV-VI z wyroku Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 4 lipca 2000 r., sygn. akt VII K 266/99.

Z powyższych względów, zaskarżony wyrok orzekający karę łączną 4 lat pozbawienia wolności i 70 stawek dziennych grzywny oraz umarzający postępowanie odnośnie połączenia tym wyrokiem kar jednostkowych pozbawienia wolności zawartych w wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia 12 maja 1999 r., sygn. akt II K 1539/98, jako wydany z obrazą prawa materialnego, a przez to rażąco niesprawiedliwy w rozumieniu art. 440 k.p.k., ostać się nie może.

Niezależnie więc od trafności argumentacji apelującego (między innymi proponującej takie warianty łączenia kar, które z pewnością nie są możliwe do przyjęcia) zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a sprawa będzie wymagała ponownego rozpoznania.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy będzie miał na względzie powyższe uwagi. Stosownie do wymogów określonych art. 85 k.k. sprawdzi trafność zakładanych przez Sąd Apelacyjny przesłanek faktycznych prawnej możliwości orzeczenia dwóch kar łącznych w takim – jak wyżej – wariancie tj. prawidłowość dat popełnionych przez skazanego przestępstw i dat wydania poszczególnych wyroków.

Uwzględni i to, że w postępowaniu w przedmiocie wydania wyroku łącznego w istocie chodzi nie tyle o wybór najkorzystniejszego dla skazanego wariantu łączenia kar (bo żaden przepis prawa takiego obowiązku na sąd nie nakłada) co o realizację instytucji realnego zbiegu przestępstw, a więc prawa materialnego.

Natomiast przy wyborze zasady kształtowania wymiaru kar łącznych i ich wysokości będzie miał na względzie także argumentację apelującego odnoszącą się wprost do tej kwestii, do której – jako przedwczesnej – Sąd Apelacyjny w myśl art. 436 k.p.k. się nie ustosunkował.

Rozważywszy powyższe, Sąd Apelacyjny orzekł, jak w wyroku.