POSTANOWIENIE z dnia 31 marca 1987 r. (I CZ 26/87)

Jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby ona, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe.

Przewodniczący: sędzia SN M. Sychowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: K. Strzępek, SW A. Wypiórkiewicz.

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Andrzeja W. przeciwko Dyrekcji Rejonowej Kolei Państwowych w L. i Skarbowi Państwa (Urząd Gminy w S.) o zapłatę na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 23 stycznia 1987 r. postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i wniosek powoda o zwolnienie od kosztów sądowych przekazać Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 23 stycznia 1987 r. Sąd Wojewódzki w Lublinie oddalił wniosek powoda o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd Wojewódzki uznał, że wprawdzie zarobki powoda wynoszą tylko 4 746 zł miesięcznie i nie ma on majątku, ale powód nie wykazał obiektywnej niemożliwości uzyskania wyższych zarobków, co świadczy o niewykazaniu, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Rozpoznając sprawę na skutek zażalenia powoda na wymienione postanowienie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

O zwolnieniu strony od kosztów sądowych w zasadzie decyduje stan rodzinny, majątkowy i dochody w chwili orzekania przez sąd w tym przedmiocie, bez względu na przyczyny takiego stanu. Należy jednak mieć na uwadze, że osoba zamierzająca wytoczyć sprawę lub biorąca udział w sprawie powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Osoba taka więc nie powinna uszczuplać swego majątku, a przeciwnie powinna odpowiednio wcześniej, w miarę istniejących możliwości, gromadzić środki potrzebne na pokrycie przewidywanych kosztów sądowych. Powinna też wykorzystać swoje możliwości zarobkowe. Jeżeli zatem strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu, nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych z reguły należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby ona, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe.

Zaświadczenie organu administracji państwowej stwierdzające stan rodzinny, majątek i dochody strony (art. 113 § 1 zd. pierwsze i drugie k.p.c.), które w zasadzie jest wystarczające dla rozstrzygnięcia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nie zawsze daje jednak podstawę do ustalenia, czy strona w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe i przyczyny tego stanu rzeczy. Od sądu zależy uznanie zaświadczenia za dostateczne do zwolnienia od kosztów sądowych (art. 113 § 1 zd. trzecie k.p.c.). Jeżeli treść zaświadczenia nie usuwa wszystkich wątpliwości co do okoliczności istotnych dla tego zwolnienia, sąd powinien zarządzić stosowne dochodzenie (art. 116 § 1 k.p.c.).

Ze złożonego w sprawie zaświadczenia nie wynika, czy zarobki w kwocie 4 746 zł miesięcznie wyczerpują możliwości zarobkowe powoda. Okoliczność ta nie była też przedmiotem dochodzenia w sprawie. Nie zostało przeto wyjaśnione, czy powód miał możliwość uzyskania wyższych zarobków, a jeżeli tak, to z jakich przyczyn tych możliwości nie wykorzystał. W celu wyjaśnienia tych okoliczności trzeba było przede wszystkim wezwać powoda do złożenia odpowiedniego oświadczenia. Ewentualne wątpliwości co do jego zgodności z prawdą powinny być usunięte przy wykorzystaniu innych stosownych środków, podjętych w ramach zarządzonego dochodzenia. Skoro Sąd Wojewódzki uznał, że powód nie wykazał niemożliwości uzyskania wyższych zarobków, bez umożliwienia mu takiego wykazania i bez wyjaśnienia okoliczności z tym związanych, a stanowi to wyłączną podstawę odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, należało postanowić jak w sentencji (art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art. 388 § 1 k.p.c.).