WYROK

Sądu Apelacyjnego w Białymstoku

z dnia 1 czerwca 2004 r.

I ACa 285/04

Na poczet zachowku nie dolicza się darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty na rzecz osób nie będących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku (art. 994 § 1 k.c.). „A contrario” należy przyjąć, iż podlegają zaliczeniu darowizny uczynione na rzecz spadkobierców lub uprawnionych do zachowku bez względu na datę ich dokonania.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny, po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2004 r. w Białymstoku, na rozprawie, sprawy z powództwa Wandy D. i Anny D., przeciwko Jerzemu S., o zachowek, na skutek apelacji powódki Wandy D. i pozwanego, od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 1 marca 2004 r., sygn. akt I C 1716/03:

I. prostuje oczywistą niedokładność pisarską w komparycji zaskarżonego wyroku i po słowach „z powództwa Wandy D.” dodaje „i Anny D.”,

II. zmienia zaskarżony wyrok:

- w punkcie II zasądzoną tam kwotę podwyższa do 60 644,44 zł;

- w punkcie III o tyle, że kwotę podlegającą ściągnięciu od pozwanego podwyższa do 4 090,18 zł, zaś kwotę podlegającą ściągnięciu od powódki Wandy D. z zasądzonego roszczenia obniża do 1 363,42 zł;

- w punkcie VI w ten sposób, że zasądzoną na rzecz powódki od pozwanego kwotę tytułem zwrotu kosztów procesu obniża do 3 000 zł;

- w punkcie VII o tyle, że wyrokowi w punkcie V nadaje rygor natychmiastowej wykonalności w zakresie kwoty 22 000 zł;

- w punkcie VIII o tyle, że od powódki Wandy D. nakazuje pobrać kwotę 466,60 zł z zasądzonego roszczenia;

III. oddala obie apelacje w pozostałym zakresie,

IV. zasądza od pozwanego na rzecz powódki Wandy D. kwotę 1 800 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania za drugą instancję,

V. nakazuje ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Kasa Sądu Okręgowego w Białymstoku) kwotę 2 256 zł tytułem brakującego wpisu od apelacji powódki.

Z UZASADNIENIA

Powódka Wanda D. wnosiła o zasądzenie od pozwanego Jerze-go S. kwoty 80 893 zł tytułem należnego jej zachowku, zaś powódka Anna D. domagała się zasądzenia od pozwanego na jej rzecz kwoty 55 000 zł tytułem zachowku. (...)

Sąd Okręgowy w Białymstoku, wyrokiem z dnia 1 marca 2004 r., zasądził od pozwanego na rzecz powódki Wandy D. kwotę 29 844 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 28 marca 2002 r., oddalił powództwo w pozostałym zakresie, zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 2 400 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, nakazując ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa od powódki kwotę 3 441,82 zł i od pozwanego kwotę 2 011,86 zł oraz nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności w zakresie uznanej przez pozwanego części roszczenia.

Z kolei na rzecz powódki Anny D. zasądził od pozwanego kwotę 22 383 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 24 grudnia 2002 r., oddalił powództwo w pozostałym zakresie, zasądził na rzecz powódki kwotę 5 256,41 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w części zasądzającej świadczenie, nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności i ściągnął na rzecz Skarbu Państwa od każdej ze stron kwoty po 466,60 zł tytułem brakujących wydatków.

Z ustaleń sądu I instancji wynikało, iż pozwany na mocy testamentu został powołany do spadku po swoich rodzicach – Jadwidze S. i Wiesławie S. Powódki są siostrami pozwanego i przy dziedziczeniu ustawowym przypadający im udział wynosiłby zgodnie z art. 931 § 1 k.c. – po 1/3 części spadku.

Nie było w sprawie kwestionowane, iż w dacie otwarcia spadku powódka Wanda D. była trwale niezdolna do pracy. Wysokość należnego jej zachowku wynosi 2/3 udziału, który by jej przypadł przy dziedziczeniu ustawowym, zaś powódce Annie D. przysługuje zachowek w wysokości 1/3 tegoż udziału (art. 991 § 1 k.c.).

Kwestią sporną było doliczenie do masy spadkowej i darowizny uczynionej na rzecz pozwanego przez rodziców w postaci nieruchomości położonej w Z. przy ul. L. i uwzględnienie jej przy obliczaniu zachowków należnych powódkom. Biegły sądowy z zakresu szacowania nieruchomości ustalił wartość tej nieruchomości na kwotę 138 600 zł, zaś nieruchomość, która stanowiła masę spadkową w dacie śmierci spadkodawców, położoną w B. przy ul. H. – oszacował na kwotę 134 300 zł. Sąd Okręgowy uznał, powołując się na art. 994 k.c. i art. 996 k.c., iż przy obliczaniu zachowku nie należy uwzględniać nieruchomości położonej przy ul. L. w Z. (...)

Apelację od wyroku wnieśli powódka Wanda D. i pozwany Jerzy S. (...)

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja powódki jest zasadna częściowo, zaś apelacja pozwanego zasługiwała na uwzględnienie jedynie w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu.

Powódka trafnie zarzuciła sądowi I instancji obrazę prawa materialnego – art. 994 § 1 k.c. jak i przepisów prawa procesowego – art. 233 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu wyroku przyczyn, dla których Sąd odmówił uwzględnienia przy obliczaniu należnego powódce zachowku darowizny dokonanej na rzecz pozwanego przez spadkodawców.

Z przepisu art. 994 § 1 k.c. wynika, że przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo przyjętych w danych stosunkach, ani obdarowanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Gramatyczna wykładnia tego przepisu, która stanowi podstawową metodę wykładni norm prawnych wskazuje, iż zdanie „licząc wstecz od otwarcia spadku” jest tzw. wyrażeniem wtrąconym, oddzielonym od pozostałej części zdania dwoma przecinkami. Na poczet zachowku nie dolicza się więc darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty na rzecz osób nie będących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku.

W konsekwencji „a contrario” należy przyjąć, iż podlegają zaliczeniu darowizny uczynione na rzecz spadkobierców lub uprawnionych do zachowku bez względu na datę ich dokonania.

Także rozumienie przepisu art. 994 § 1 k.c. jest ugruntowane w literaturze i nie jest przedmiotem sporów interpretacyjnych (patrz: Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadek, E. Skowrońska, Wydawnictwo Prawnicze, W-wa 1995 r.).

Pozwany należy do kręgu spadkobierców ustawowych Władysława i Jadwigi małżonków S. i nie było sporne dokonanie na jego rzecz w dniu 6 sierpnia 1976 r. darowizny przez spadkodawców, której przedmiotem była nieruchomość położona w Z. przy ul. L. Jej wartość została oszacowana przez biegłego sądowego na kwotę 138 600 zł, a sama opinia nie była kwestionowana przez strony. Po doliczeniu tej darowizny należny powódce zachowek stanowi kwotę 60 644,44 zł (2/9 z kwoty 272 900 zł stanowiącej wartość obu nieruchomości).

Do tej kwoty należało więc podwyższyć świadczenie należne powódce Wandzie D. (...)